د کورونا په جریان کې د حکومتي مرستو برنامو مبهم برخلیک؛ په ور ته وخت کې اړمنوخلکو د ګواښونه او اور سره مخامخ کیدل

د ولسي مرستو د بهیر له هغې ډلې د ملي دستارخوان په چوکاټ کې د مرستو بهیر له ډیرو هسکو او ټیټو سره مخامخ دی.  د مرستو له بودیجې د مختلفو کسانو له هغې ډلې په مرکز او ولایتونو کې د دولتي چارواکو لخوا ناوړه ګټه اخیستل، د مرستو په شرایطو نه برابرو کسانو ته مرسته ورکول، د طالبانو له لوري د تسهیل کونکو ګواښل او همداراز د دې ډلې لخوا د مرستو د بستو تښتول له هغو مواردو دي چې تر اوسه د مرستو د ویش په برخه کې راپور ورکول شوی دی. سربیره پر دې د روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو په یو وروستي مورد کې کابو درې اونې وړاندې د غور په ولایت کې د کویدـ۱۹ روغتون د اور په لمبو کې وسوځیده چې لامل ېې د ګازو د ډبې چاودنه بلل شوی دی. د مدني ټولنې او بشري حقونو شبکه چې د کرونا د وبا پرمهال د دولت د روغتیايي خدمتونو د څارونکي بنسټ په توګه فعالیت کوي دې بنسټ ته د رسیدلو راپورونو په بنسټ په دې اورلګیدنه کې د دغه روغتون زیرمتونونه او اداري برخې په بشپړه توګه سوځیدلي دي خو د آزمایښت خونو او ناروغانو برخې ته هیڅ زیان ندی رسیدلی. ویل کیږي چې په دې روغتون کې د اور د پراختیا د مخنیوي امکانات هم موجود نه وو. له دې  پیښې لنده موده وروسته د افغانستان د اسلامي جمهوریت څیړونکي ادارې په څو ولایتونو کې د کرونا له مرستو د ناوړه ګټې اخیستو خبر ورکړ. هشت صبح ورځپاڼې د دغې ادارې د مشرې غزال حارس له قوله راپور ورکړی چې د کرونا بودیجه په ولایتونو کې د پراخ فساد او تالاکیدو سره مخامخ شوې ده او روغتیايي تجهیزات او نور د اړتیا وړ توکي د بازار له نرخه سلګونه میلیونه ډالره لوړ پیرل شوي دي. دې ادارې  له شپاړسو ولایتونو…

Continue Reading د کورونا په جریان کې د حکومتي مرستو برنامو مبهم برخلیک؛ په ور ته وخت کې اړمنوخلکو د ګواښونه او اور سره مخامخ کیدل

د لږکیو د عدالت غوښتنې کمیټې لپاره روزنیز پروګرام

د مدني ټولنې او بشري حقونو شبکې د ۲۰۲۱ میلادي کال د فبرورۍ په ۷، ۱۱ او ۱۲ چې د ۱۳۹۹ کال د دلوي په ۱۹، ۲۳ او ۲۴ د لږکیو د عدالت غوښتنې کمیټې لپاره د شواهدو په بنسټ د عدالت غوښتنې تر عنوان لاندې روزنیز پروګرام جوړ کړ. په دې روزنیز پروګرام کې کابو ۳۰ لږکیو استازو[ ګوجر، پشه يي، نورستاني، تیموري، ایماق، قزلباش، سادات، جوګي، مغل، ترکمن، بلوچ او...] ګډون کړی وو. د دې پروګرام روزونکی ښاغلی شریف الله شرافت چې د مدني ټولنې سابقه لرونکی فعال او د پوهنتون استاد دی. ښاغلي شرافت په معتبرو ملي او نړیوالو سازمانونو کې د عدالت غوښتنې په برخه کې ګډون کړی دی. هغه په لومړۍ ورځ د مدني ټولنې [ د مدني ټولنې او لومړنۍ ټولنې ترمینځ توپیر، د مدني ټولنې د جوړونکو عناصرو، دموکراتیکه ټولنه، د دموکراتیکې ټولنې اجزاو او وګړنیزو حقونو] په اړه معلومات وړاندې کړل. ښاغلي شرافت د دې پروګرام په دویمه ورځ، د عدالت غوښتنې او د هغې د اجزاو اوهمداراز د بشري حقونو په کنوانسینونو او د افغانستان په قوانینو کې د لږکیو د ملاتړ په اړه معلومات وړاندې کړل. د خپرونې په دریمه ورځ د عدالت غوښتنې په بڼې [ د اعلامې په لیکلو، لاریونونو، مدني نافرماني، د څیړنې په ونډې د لاسلیکونو په راغونډولو او ...] خبرې وکړې او اړین معلومات ېې وړاندې کړل. اخوا په دې غونډه کې له لږکیو سره د همغږې په چارو کې د ولسمشر لوی سلاکار ښاغلي صاحب نظر سنګین هم ګډون کړی وو او په دې غونډه کې د لږکیو د وضعیت او د دغو ډلو لپاره د عدالت غوښتنې په اړه خبرې وکړې. د خپرونې وروستۍ برخه آزاد بحث وو چې د وړاندیزونو، نیوکو او حل لارو وړاندې کول وو. همداراز د شبکې لخوا هغو کسانو ته ستاېن لیکونه هم ورکول شول چې د پروګرام…

Continue Reading د لږکیو د عدالت غوښتنې کمیټې لپاره روزنیز پروګرام

«راځې چې ملت جوړونه له لږکیو پیل کړو»

د لږکیو د عدالت غوښتنې کمیټې، د اقلیتونو د ټولنیز پېوستون او هوساینې په چارو کې د جمهوري ریاست د عالي مقام ستر سلاکار  سره لیدنه وکړه. دا غونډه د سه شبنې په ورځ د ۱۳۹۹ د سلواغې میاشتې ۲۷ چې د ۲۰۲۱ زیږدیز کال د فیبرورۍ له ۱۶ سره برابره ده د ښاغلي صاحب نظر سنګین په دفتر کې جوړه شوه چې ښځو او نارینه ګانو په ګډون د قومي او مذهبي ډلو کابو دیرشو استازو ګډون کړی وو.د دې غونډې په پیل کې د مدني ټولنې اوبشري حقونو د شبکې د عدالت غوښتنې برخې مسوول ښاغلي جواد دروازیان، د لږکیو د عدالت غوښتنې د کمیټې او په ۲۰۱۹ میلادي کال کې د دې ډلې د فعالیتونو په اړه معلومات ورکړل او وې ویل: دا کمیټه تر ډیره د قومي، مذهبي او ژبني تبعیض لمینځه  وړو او همداراز د هیواد په راتلونکي برخلیک لکه د سولې بهیر په څیر پړاونو کې د لږکیو د شاملولو په برخه کې فعالیت کوي. ښاغلي دروازیان زیاته کړه: په خواشینۍ سره چې یوشمیر تبعیضي طرزالعملونه او قوانین شته چې بیاکتنې ته اړتیا لري. له بل لوري نه یواځې دا چې تبعیض په قوانینو بلکې په عمل کې هم د پراختیا په حال کې دی.د مدني ټولنې او بشري حقونو شبکې د عدالت غوښتنې برخې مسوول همداراز وویل چې ولسمشرې ماڼې د ۲۰۱۷ میلادي کال د دیسمبر په دریمه په یو کنفرانس کې وویل: «.. عدلې وزارت ته هدایت ورکوو چې د تبعیض د لمینځه  وړو په برخه کې د اساسي قانون په بنسټ سراسري اقدامات دی ترسره شي او د لازمه قوانینو یوه مقرره دې تدوین شي.» د دې فرمان له مخې قانون تسوید شو جو تر اوسه ېې په اړه هیڅ معلومات نشته، دا په داسې حال کې ده چې داشان قوانینو ته جدي اړتیا لیدل کیږي. هغه زیاته کړه همداراز لږکي…

Continue Reading «راځې چې ملت جوړونه له لږکیو پیل کړو»

د دولت پراخ دستارخوان ته د ملت نه لاسرسی؛ یوشمیر اړمن د ملي دستارخوان په څنډه د کیناستو ځای نلري.

په هیواد کې اړمنو ته د «ملي دستارخوان» د پروګرام د لومړي پړاو مرستو له ویش سره هم مهاله، د مدني ټولنې او بشري حقونو شبکې په افغانستان کې د مدني ټولنو د چتر بنسټ په توګه، د دغه پروګرام په عملي کیدو د څارنې په موخه  یو پروګرام طرحه کړی دی. د دغې طرحې له مخې د مرستو د ویش د بهیر روڼتیا، د کابل په ګډون په شپاړسو ولایتونو کې مرستو ته د خلکو د لاسرسي څرنګوالی څارل کیږي. د مدني ټولنې او بشري حقونو د شبکې د همغږي کونکو د راپورونو په بنسټ په دغو ۱۶ ولایتونو کې دیرشمیر کورنیو ته مرستې ندي ورسیدلي.  دا په داسې حال کې ده چې د ملي دستارخوان د مرستو د ویش او د دغه پروګرام له پیل سره هم مهاله، د [ ۸ صبح ورځپاڼې] د مسوولانو له قوله خبر ورکړی وو چې ټاکل شوې وه دا مرستې د پروګرام له پیله درې میاشتې وروسته په ټول هیواد کې اړمنو کورنیو ته ورسول شي. د دغه راپور له مخکې د دې طرحې په عملي کیدو کې د ځنډ لامل، امنیتي ستونزې، د یوشمیر ولایتونو لیرې والی او د اړمنو کسانو د نوملړ نه بشپړیدل بلل شوي  دي. د مدني ټولنې او بشري حقونو شبکې همغږي کونکي هڅه کوي چې د رسمي او غیر رسمي لارو څخه د ملي دستارخوان د مرستو د ویش په اړه اطلاعات ترلاسه کړي، د دې بهیر د روڼتیا څخه ډاډ ترلاسه کړي او په دې بهیر کې د هر ډول فساد او سرغړونې په صورت کې د پیښې راپور ورکړي. تراوسه په مختلفو ولایتونو کې اړمنو کورنیو ته د مرستو په رسولو کې د روڼتیا د نشتوالي بیلابیل راپورونه راستول شوي چې په لاندې ډول دي: د لوګر ولایت: د طالبانو لخوا د ملي دستارخوان د پروګرام د مرستو د یوه موټر تښتول…

Continue Reading د دولت پراخ دستارخوان ته د ملت نه لاسرسی؛ یوشمیر اړمن د ملي دستارخوان په څنډه د کیناستو ځای نلري.

د ښځو او سولې په اړه د سلګونو غږونو انعکاس؛ د افغانو میرمنو د روایتونو د بیانولو یوه هڅه

د مدني ټولنې او بشري حقونو شبکې اجرايي رییس، سید حسین انوش وايي، چې د داسې پروګرام د طراحې د انګیزې لامل په د افغانستان د میرمنو په اړه جامع روایت ته د تر ټولو غوره لارې موندل وو. « د سولې د مذاکراتو په پیل سره دا پوښتنه موږ ته پیدا شوه، چې څه ډول کولی شو د سولې په بهیر کې د ښځو د پراخ حضور لپاره یو روایت جوړ کړو. له بل پلوه متوجه شوو هغه میرمنې چې ډیرې فعالې دي څه نه لیکي او د خپلو کیسو د انعکاس لپاره هڅه نکوي چې دا د سولې په بهیر کې د ښځو د غږ د تضعیف کیدو لامل کیږي.» شبکه: د دې پروګرام مشخص هدف څه  وو؟ انوش: دا پروګرام د مدني ټولنې او بشري حقونو د بشکې د ډله ایزکار محصول دی. د دې پروګرام یو هدف دا وو چې له دې لارې وکولای شو په سمه توګه د میرمنو غږ ټولنې، مذاکره کونکو او د سولې په بهیر کې نورو ښکیلو اړخونو ته ورسوو. له بل پلوه زموږ فرهنګ د ډیالوګ په پرتله ډیر مونولوګ؛ له همدې امله  موږ هڅه کړې په همدې کوچنیو ګامونو سره د خبرو اترو او یا ډیالوګ فرهنګ پیاوړی کړو. بلخوا د متن او محتوا د تولید چاره د اهمیت وړ ده، فکر کوم په بیلابیلو برخو کې له نارینه او ښځینه فعالانو سره مرکه کول او په مختلفو برخو کې د ښځو د پراخ حضور په اړه د هیوادوالو د ۳۶۵ لیکلو او ویډیويي پیغامونو خپرول چې زموږ د پروګرام له مهمو برخو څخه شمیرل کیږي کیدای شي په اوسنیو حساسو شرایطو کې د ښځو د موقف د پیاوړتیا لامل شي.  شبکه: د دې پروګرام په اغیزمنتیا څومره باور لرې؟ انوش: موږ هره ورځ په ټولنیزو شبکو کې سلګونه پیغامونه ترلاسه  کول او د دغو پیغامونو خپرولو…

Continue Reading د ښځو او سولې په اړه د سلګونو غږونو انعکاس؛ د افغانو میرمنو د روایتونو د بیانولو یوه هڅه

«که مبارزه ونه‌اوسئ، ماته به وخورئ»

د سولې خبرو د نامالومو پایلو په اړه د ښځو د اندېښنو په برخه کې ځینې په دې باور دي، چې که د خپلو حقونو اعادې لپاره د ښځو کړنلاره بدلون ونه‌کړي او د یوې واقعي مبارزې لپاره ګام پورته نه‌کړي، خپلو موخو ته به ونه‌رسيږي. د سولې د مرکچي پلاوي یو غړی امین احمدي د مدني ټولنې او د بشر د حقونو شبکې (تر دې وروسته «شبکه» سره خبرو کې وايي، که افغان ښځې هغې لارې ته چې کلونو راهیسې یې غوره کړې، دوام ورکړي ماته به وخوري «ښځې باید پر خپلې تګلارې چې د طالبانو له دورې راوروسته یې غوره کړې، تجدید نظر وکړي؛ داسې به بریا ته ونه‌رسیږي، هغوی باید د خپلو حقونو لپاره مبارزه وکړي، کنه‌نو ماته به وخوري.» شبکه: د ښځو ځینې فعالانې، د پلاوي په ترکیب کې د ښځو د استازو کم شمېر، ښځو او د هغوی هڅو ته نه‌پام بولي، ستاسو نظر څه دی؟ احمدي: لومړی دا چې د ښځو له حقونو څخه دفاع یوازې د مېرمنو دنده نه ده، بلکې نارینه هم دې برخه کې مسوول دي. دویم دا چې زما په باور، کمیت د کیفیت په اندازه مهم نه دی، که چېرې دغه ډله کې د ښځو لسګونې استازې هم ووسي، خو ونه‌شي کولی د هغوی له حقونو څخه دفاع وکړي، بې‌ګټې به وي. شبکه: ستاسو په باور، کومې ښځې چې ټیم کې دي، له ښځو څخه د استازیتوب وړتیا لري؟ احمدي: د دغو ښځو ژمنتیا دومره بده نه ده، خو هغه څه چې د ښځو له حقونو څخه د دفاع لپاره د هغوی وړتیاووې زیاتوي، د ټیم نورو غړو سره هم‌فکري او د ټولنیز ملاتړ درلودل دي. شبکه: دغه ټولنیز ملاتړ له کومه ځایه کیږي؟ احمدي: هماغسې چې مې د بحث په پیل کې اشاره وکړه، د ښځو د حقونو اعادې لپاره د هغوی په هڅو، د دوی…

Continue Reading «که مبارزه ونه‌اوسئ، ماته به وخورئ»

«د ژورو بدلونونو نسل به، د سولې قرباني نه‌شي»

د طالبانو د رژیم له سقوط وروسته، د ټولنې مختلفو برخو کې ډېر زیات بدلونونه راغلل، چې تعلیمي فرصتونو ته د ځوانانو هم د نجونو او هم د هلکانو لاسرسی یې ښه بېلګه ده. دغو فرصتونو دې وروستیو کلونو کې د لا ډېرو پرمختګونو او بریاوو لپاره زمینه‌ نوره هم ډېره کړې ده. بېلا بېلو زمینو په ځانګړې توګه دولتي ادارو او ټولنیزو برخو کې د ښځو حضور د دغو بریاوو یوه برخه ده، چې زیاتره یې ټولنه کې د ژورو بدلونونو په توګه یادوي او د هغوی په وینا، د دغو بریاوو خاوندان به د سولې خبرو کې د خپلو لاسته راوړنو قرباني کېدل ونه مني.د ولسي جرګې غړی عارف رحماني د مدني ټولنې او د بشر د حقونو شبکې سره خبرو کې وايي، د طالبانو غوښتنې څرګندوي، چې هغوی په هر مستعار نوم چې وي، د اسلامي امارت د بیا احیا غوښتونکي دي، خو ټولنه کې ژور بدلونونه راغلي او دغسې یو څه د افغانانو لپاره د منلو نه دي. «نشو کولی هغه ښځې چې لوړې زده‌کړې یې کړي او دولتي پوستونو کې دندې ترسره کوي، ټولنه کې فعالیت کوي یا خصوصي سوداګري لري، له پامه وغورځوو. همدارنګه نه شو کولی هغه ځوان نسل، چې د پوهنتون میلیونونه فارغان په کې دي او د بدلون په لټه کې دي، له پامه وغورځوو او هېڅ کوم دغه موارد ومنو.»شبکه: تاسو ټولنه او سیاست کې د ښځو حضور په تړاو بدلونونو ته اشاره وکړه او ومو ویل چې د دغو لاسته راوړنو له پامه غورځول ورته د منلو نه دي، د طالبانو فکر ته په پام چې د ښځو په اړه یې لري، ستاسو په باور طالبانو سره د مېرمنو مخامخ کېدل به، که هغه د مرکه‌چي ټیم د غړیتوب په برخه کې وي او یا که د رسنیو د استازو په توګه، د هغوی پر لیدلوري به…

Continue Reading «د ژورو بدلونونو نسل به، د سولې قرباني نه‌شي»

«د سولې خبرو کې د مېرمنو حضور، د افغان ښځو د پرمختګ غوښتونکي هویت ښکارندويي کوي»

د سولې خبرو کې د دولت د مرک‌چي پلاوي ټیم کې د ښځو د استازو حضور له هغو موضوعاتو دی، چې د ډېرو په باور کولی شي د مذاکراتو پر کیفیت او پایله یې جدي اغېز ولري. ځینې شنونکي په دې باور دي، چې د سولې خبرو کې د ښځو حضور به مقابل ټیم ته دغه واقعیت ولېږدوي، چې افغان ښځې تر پخوا ډېرې مخ ته تللي او هېڅ کله هم شاه‌تګ نه کوي. د سولې د مطالعاتو استاد عبدالهدي اشرفي خراساني د مدني ټولنې او د بشر د حقونو شبکې سره (تر دې وروسته «شبکه») خبرو کې وايي، ښځې هېواد کې د جګړې او تاوتریخوالي د اصلي زیان‌لیدونکو په توګه کولی شي، په نړیواله سطحه د عدالت غوښتنې رسا غږ ووسي او د سولې خبرو کې د هغوی حضور مقابل ټیم ته دغه پیغام رسوي، چې افغان ښځې د طالبانو د حاکمیت دورې بیا راتلل نه مني. «په حقیقت کې د ښځو حضور مخالف ډلې ته ښيي، چې افغان ښځې پوره پوهاوی لري او د طالبانو د امارت دورې ته نه ورګرځي، بلکې ښځې چې څومره پرمختګ یې کړی ورته په پام، سیاسي واک او اقتدار کې د مشارکت غوښتونکي دي او داسې یوه باخبره ټولنه غواړي چې وکولی شي، نارینه‌وو سره اوږه په اوږه د پرمختګ لپاره هڅې وکړي، زما په نظر دا به قطعآ اغېز ولري.» شبکه: د سول خبرې څنګه ارزوئ؟ اشرفي خراساني: په هر صورت کې زمونږ ټولنه سولې ته اړتیا لري او هیله‌مند یم هرڅنګه چې وي یوې تل‌پاتې سولې ته ورسیږو. په مقدماتي ډول او په اصطلاح د سولې روزولو او سولې کولو پړاو کې د خبرو پیل د قناعت وړ دی. همدا چې د جګړې دواړه ښکېلې خواوې د نښتو پر ځای د خبرو مېز ته ناست دي، یوه بریا ده او د ټول هېواد په کچه د سراسري سولې…

Continue Reading «د سولې خبرو کې د مېرمنو حضور، د افغان ښځو د پرمختګ غوښتونکي هویت ښکارندويي کوي»

«د وژنو او تاوتریخوالي د دوام په صورت کې د سولې ناشونتیا»

سره له دې چې طالبانو سره د سولې خبرو پیل لپاره د افغان دولت یوه غوښتنه د اوربند ټینګښت وو، نه یوازې د خبرو له پیل وړاندې دغه شرط عملي شوی نه دی، بلکې اوس د سولې خبرو له پیل څخه د څه باندې یوې میاشتې په تېرېدو، د هېواد مختلفو سیمو کې د طالبانو بریدونه دوام لري او درنه مرګژوبله هم لري. د هېواد سویل کې د ښځو په برخه کې فعاله بنسټونه دغه وضعیت څخه اندېښنه ښيي او وايي، که تاوتریخوالی همداسې دوام پیدا کړي، د سولې ټینګښت لپاره به هیلې له منځه لاړې شي.د هېواد د سویلي قومونو شورا د ښځو کمیټې مسووله سپېڅلې ځاځۍ د مدني ټولنې او د بشر د حقونو شبکې سره خبرو کې وايي، نه یوازې تراوسه خلکو سره د خبرو جزییات په سمه توګه خلکو سره نه دي شریک شوي، بلکې د دغو خبرو په پیل سره، هېواد کې جګړه او تاوتریخوالی زیات شوی او که دغه وضعیت دوام وکړي، د سولې ټینګښت ته هیلې له منځه وړي. «خلکو هیله درلوده چې د سولې خبرو په پیل سره به اوربند ټینګ شي، د شوو ویناوو په اساس د حکومت وسله‌والو مخالفینو تراوسه د اوربند پر سر هوکړه نه ده کړې. زما په نظر که جنګ او تاوتریخوالی دوام پیدا کړي او هره ورځ ملکي خلک قرباني شي، د سولې ټینګښت ناممکنه کیږي.»شبکه: د اوربند موضوع ترڅنګ، د سولې خبرو په تړاو نورې کومې اندېښنې لرئ؟ځاځۍ: زمونږ بله اندېښنه د ښځو د حقونو له پامه غورځولو په اړه ده. سویلي ولایتونو کې اوس هم د ښځو حقونه تر پښو لاندې کیږي، خو له نیکه‌مرغه ځینو ولایتونو په ځانګړې توګه پکتیا کې یو شمېر مېرمنې د ښځو له حقونو څخه د دفاع لپاره مبارزه کوي. دغو ولایتونو کې ښځې د اجباري ودونو او د ښوونې او زده‌کړو ممنوعیت په څېر ګڼو ستونزو…

Continue Reading «د وژنو او تاوتریخوالي د دوام په صورت کې د سولې ناشونتیا»